Artikels

Vleermuizen

Omdat vleermuizen toevallig ook bij valavond uit hun spleten, holen of gaten kruipen om hun nachtleven aan te vangen, behoren ze eveneens tot de verbeeldingssfeer. Maar vleermuizen bestaan echt!  We hebben er allemaal wel eens eentje door de lucht zien fladderen, in het schijnsel van de avondverlichting.  Misschien zijn we zelfs bang geweest dat het diertje ons in de haren zou vliegen. Uit de filmwereld kennen we de grote griezel graaf Dracula, een duistere figuur, die de gedaante van een vleermuis aanneemt en mensenbloed drinkt.  De gelijkenis met een vleermuis draagt zeker niet bij tot het geliefd maken van deze diersoort. Daartegenover staat de figuur van ‘Batman’, de vleermuisman, die vecht tegen onrecht en opkomt voor de rechten van de zwakste in de maatschappij.

Je kent vast wel het gezegde: ‘onbekend maakt onbemind’.  Dit artikel is dan ook bedoeld om de vleermuizen beter te leren kennen en alle verzinsels en angst rond deze dieren uit de wereld te helpen.

Zijn vleermuizen muizen, die kunnen vliegen of zijn vleermuizen vogels met een muizenlichaam?

Geen van beide.  Vleermuizen zijn zoogdieren want:

• ze krijgen jongen, die worden gevoed met moedermelk
• hun huid is behaard, zelfs de vleugels
• hun lichaamstemperatuur is constant en warm.

Vleermuizen zijn de enige zoogdieren, die echt kunnen vliegen.

Zij behoren tot de klasse van de handvleugelige, wat betekent dat ze kunnen vliegen met behulp van hun handen. De vleugels worden gevormd door een elastische vlieghuid tussen voorpoten en achterpoten.  De middenhandsbeentjes en de vingerkootjes zijn uitgegroeid om steun te verlenen aan de vleugel.  Uitgespreid lijkt zo’n vleugel op een paraplu.  De korte duim steekt buiten de vlieghuid uit en eindigt als enige vinger op een klauwtje.  De achterpoten zitten ingesloten in de vlieghuid maar de voeten, met scherpe nagels, steken uit.

Met deze voetnagels kunnen ze zich vasthechten om, met de kop naar beneden hangend, te rusten of te slapen. Het staartvlies dient om het evenwicht te regelen.  Ze kunnen er ook mee remmen en er prooien mee vangen.  De lichaamslengte schommelt van 33 mm tot 102 mm, naargelang van de soort.  Het gewicht varieert van 3g tot ongeveer 50g. In tegenstelling tot de meeste nachtdieren hebben vleermuizen kleine ogen.  Het gehoor daarentegen is scherp ontwikkeld.  Er wordt wel eens beweerd dat vleermuizen zien met hun oren.

Hoe kunnen vleermuizen zich oriënteren in het donker en voedsel vinden?

Vleermuizen stoten 10 tot 200 toonstootjes uit per seconde.  Die klanken zijn van zo’n hoge geluidssterkte dat het menselijk oor ze niet kan waarnemen.  Die hoge tonen zouden trouwens op onze trommelvliezen het effect hebben van een opstijgend straalvliegtuig.  Terugkaatsende geluidsgolven worden door de uiterst gevoelige vleermuizen opgevangen.  Het oordekseltje, dat zich binnen de oorschelp bevindt, kan de geluidssterkte zo regelen dat het diertje er geen hinder van heeft.  Het geluid, door de vleermuis zelf uitgezonden, wordt teruggekaatst als het een hindernis of een prooi ontmoet.

Dit systeem dat werkt als een sonar of geluidsradar heet echolocatie.

Het tijdsverschil tussen uitzenden en ontvangen van klanken bepaalt voor de vleermuis de afstand tot de prooi of de hindernis. Bevindt de prooi zich rechts van de vleermuis dan zal het rechteroor vlugger de echo opvangen dan het linker en omgekeerd. Naargelang de toon verscherpt of verlaagt, net zoals bij een naderende of zich verwijderende trein, kan de vleermuis vaststellen of een insect naar hem toevliegt of de andere kant opgaat.

Naast ultrasone geluiden brengen vleermuizen ook piepgeluidjes voort, die voor ons wel hoorbaar zijn.  Aan dat ‘piepen’ hebben ze waarschijnlijk de naam vleermuis te danken.

Soorten vleermuizen

In ons land komen 17 soorten vleermuizen voor, verspreid over 2 families:

Hoefijzerneuzen: deze hebben hoefijzervormige neusaanhangsels, die dienst doen als geluidstrechter.

Gladneusvleermuizen: missen die uitgroeisels op hun neus.  Zij stoten klanken uit langs hun bek.  De gladneuzen vormen de grootste groep in onze streek.  De kleinste Gladneus bij ons is de dwergvleermuis, met een lengte van 4 cm.

Wat eten vleermuizen?

Onze inheemse vleermuizen houden het vooral bij vliegende insecten.  Ze lusten nachtvlinders, kevers, vliegen en muggen.  Per nacht eten ze ongeveer hun eigen gewicht aan voedsel.  Onze dwergvleermuis kan op één nacht tot 3.000 insecten verdelgen.  Ook grondkevers, wormen en rupsen zijn een lekkernij voor deze diertjes.

Uitheemse vleermuizen eten fruit, bloemen, nectar, pollen en vis.

De vampiervleermuis drinkt inderdaad bloed, dat hij uit andere dieren zuigt. Maar wees gerust, deze soort komt alleen voor in tropisch en subtropisch Amerika. Het vangen van een vliegend insect gebeurt met de bek of met het staartvlies, dat dan als vangnet dienst doet.

Vlindervleugels en keverschildjes worden afgebeten. Ze belanden op de grond.  De prooi wordt in de vlucht razendsnel opgepeuzeld want tijdens het eten kan de vleermuis immers geen geluidssignalen uitzenden.  Insectenetende vleermuizen beschikken over een gebit met vele puntige en scherpe tanden.

Tilly Meuwis

bron: Tijdingen